سخنور چيره‌دستى نمىتوانست بر آن خرده‌اى بگيرد . و دست كارىهايى چون واژه‌اى را با واژه‌اى ديگر جايگزين كردن ، يا واژه‌اى را كم كردن يا افزودن ، يا واژگانى را پس و پيش كردن يا . . . در آن روا ببيند يا سطرى و سوره‌اى همانند آن بياورد ، با اين كه قرآن چند بار همگان را به چالش و هماوراى فراخوانده بود و اين به چالش فراخوانى را به شيوه‌اى طنزگونه كم و كم‌تر كرده بود . « 1 » در آغاز گفته بود اگر مىتوانند كتابى همانند قرآن بياورند « 2 » ، سپس دامنهء درخواست را به ده سوره « 3 » و سپس به يك سوره « 4 » كاهش داده بود و در هر بار روا داشته بود كه از هر كه مىخواهند و مىتوانند يارى نيز بگيرند و آشكار و استوار گوشزدشان كرده بود كه « اگر جن و انس همه گرد آيند تا همانندى براى قرآن بياورند ، نمىتوانند همانندى براى آن بياورند ، اگرچه [ در اين كار ] برخى يارىگر و پشتيبان برخى ديگر باشند » « 5 » . و بدين گونه خدا خواست تا پيامبرى ناخوان و نانويس ( - امى ) شيواترين سخنان را بر مردم بخواند و معجزه‌اش يك كتاب باشد ، آن هم كتابى كه « باطل و بيهودگى را [ از هيچ سمت و سويى ] نه از پيش و نه از پشت ، بدان روى و راهى نيست » . « 6 » همچنين خواست اين كتاب با آن همه گسترهء معنوى و ژرفاى درونى و زيباى هنرى خود ، آشكار و رسا نشان دهد كه « فرو فرستاده از سوى خداى حكيم حميد ( - ستوده و ستوده‌كار ) است » « 7 » و پيامبر را كه خواندن و نوشتن نمىدانسته در ساخت و پرداخت آن به هيچ روى دست و دخالتى نبوده است ، چنان كه خود فرموده است : « تو از اين پيش ، نه كتابى مىخواندى و نه چيزى مىنوشتى ، كه اگر چنين بودى [ و خواندن و نوشتن مىدانستى ] باطل‌انديشان شك و شبهه پيش مىآوردند » . « 8 » نيز خواست تا

--> ( 1 ) . محمد عبد اللّه دراز ، النباء العظيم ، كويت ، 1970 م ، 84 . ( 2 ) . سورهء اسراء ، آيهء 88 . ( 3 ) . سورهء هود ، آيهء 13 . ( 4 ) . سورهء يونس ، آيهء 38 ؛ سورهء بقره ، آيهء 23 . ( 5 ) . « قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيراً » ( سورهء اسراء ، آيهء 88 ) ؛ نيز بنگريد به : تفسير قرطبى ، 3942 ؛ عبد اللّه محمود شحاته ، تفسير سورة الاسراء ، 234 - 237 ) . ( 6 ) . « لا يَأْتِيهِ الْباطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ لا مِنْ خَلْفِهِ تَنْزِيلٌ مِنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ » ( سورهء فصلت ، آيهء 46 ) . نيز بنگريد به : الكشاف ، 4 / 201 - 202 ؛ مجمع البيان طبرسى ، 24 / 24 - 26 ؛ روح المعانى آلوسى ، 14 / 127 - 128 ؛ تفسير فخر رازى ، 26 / 131 ؛ تفسير نسفى ، 4 / 380 ؛ تفسير قرطبى ، 5810 ؛ تفسير ابن كثير ، 7 / 171 - 172 . ( 7 ) . « تَنْزِيلٌ مِنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ » ( سورهء فصلت ، آيهء 42 ) . ( 8 ) . « ما كُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ كِتابٍ وَ لا تَخُطُّهُ بِيَمِينِكَ إِذاً لَارْتابَ الْمُبْطِلُونَ . ( سورهء عنكبوت ، آيهء 48 ) ؛ نيز بنگريد به : تفسير قرطبى ، 5067 .